سرمحقق محمد آصف گلزاد

 

 

 

عبدالغفور ندیم

 

عبدالغفور ندیم، فرزند غلام حیدر کابلی و یا بنابر بعضی روایات رجب علی تاجر بوده، سال تولدش نیز مختلف گفته شده است. بدین معنی که پرطاووس 1298ق. ، تاریخ ادبیات پنج استاد 1296ق. و در مقدمهء دیوان ندیم سال1269ق. در منطقهء شور بازار کابل، ثبت کرده اند. وی مقدمات علوم دینی و سایر دانش ها را نزد علمای زمانش فرا گرفت، مگر توجهء بیشتر به علوم صرف، نحو و معانی داشت. استعداد شعر و شاعری نیز از همان کودکی دارا بود. در ختم تحصیل چندگاهی به صفت معلم ایفای خدمت کرد.

ندیم در زمان حکمروایی امیر حبیب الله خان، همراه با فامیل خویش به مزار شریف تبعید گردید، اما بعد از چهار سال مورد عفو قرار گرفت و دوباره به کابل برگشت. سال وفات این شاعر را 1334ق. (مقدمهء دیوان ندیم=1335ق.) نوشته اند.

ازمرحوم عبدالغفور ندیم ، رساله یی در علم صرف و دیوان شعر باقی مانده است. وی معاصر سخنگویان و نویسنده های بزرگی چون: ملک الشعرا قاری عبدالله، عبدالعلی مستغنی، محمود طرزی، قتیل، عبدالحق بیتاب، محمد انور بسمل بوده و با ایشان روابط دوستانه و ادبی داشت. ندیم در غزلسرایی از مکتب ادبی هندی به ویژه میرزا عبدالقادر بیدل پیروی میکرد، اما در این راه بسیار جلو نرفت. حسن نظر او نسبت به غزلهای حافظ، سبب گردید تا چند غزل خواجه را تخمیس نموده و بسا ابیاتش را تضمین کند. علاوه بر این، به مخمس سازی و تضمین اشعار عدهء دیگری از شعرا نیز مبادرت ورزیده است.

ندیم در سرایش گونه های مختلف شعر دست توانا داشت؛ مانند : غزل، قصیده، قطعه، رباعی، ترکیب بند، ترجیع بند و غیره. از این شاعر در حدود چهارهزار بیت در اختیار قرار دارد. شاید تعدادی هم تلف شده باشد. دیوان ندیم بار نخست به همت دوستش عزیز الله قتیل که خود نیز شاعر بود. در سال 1309ش. در ایران چاپ شد و طبع دوم آن به سال 1387ش. صورت پذیرفت.

نمونهء کلام:

در دندان ترا زین پس گهر خواهم نوشت

و ز لبت حرفی اگر گویم شکر خواهم نوشت

نکتهء موهوم آن سر دهن کردم رقم

چند سطر از نازکی های کمر خواهم نوشت

پایداری کن به من ای شمع بالین فراق

کز سر شب شرح هجران تا سحر خواهم نوشت

غنچه خواندم چون دهانش را ز من دلتنگ شد

در ورق وصف لبش گلبرگ تر خواهم نوشت

بر سر نام تو ای سر دفتر دیوان حسن

خود سر عاشق کش بیدادگر خواهم نوشت

پرتو مهرم مگیر از سر که در تقویم حسن

کاکلت را فتنه دور قمر خواهم نوشت

آرزوی دل چو زلف او دراز افتاده است

تا نگردد رنجه طبعش مختصر خواهم نوشت

می چکد از نوک کلکت رشتهء گوهر ندیم

شعر موزون ترا بر لوح زر خواهم نوشت  

 

 

 

مآخذ:

1-    تاریخ ادبیات پنج استاد، ص ص 380-381.

2-    پرطاووس، جلد دوم، ص ص 800-801.

3-    دیوان ندیم، انتشارات نسیم بخارا و انتشارات الهدی، 1387.