سرمحقق محمد آصف گلزاد                                          

 

جهاد اكبر

 نخستين داستان معاصر دري است كه بربنياد واقعيت هاي زمان نگارش يافته. نويسندهء آن محمد حسين ميباشد. اين داستان در سال 1298 خورشيدي يعني اولين سال فرمانروايي شاه امان الله خان نوشته شده است؛ چنانچه نويسنده خود نيز تاريخش را«شاه جاهد غازي» گفته كه به حساب جمل همانا «1298» را ميرساند. داستان يا نمايشنامهء مذكور طي همان سال در ماهنامهء «معرف معارف» پيهم به چاپ سپرده شدو تا سال 1300 ش. ادامه يافت.

داستان رزمي جهاد اكبر هنگام نبرد افغان ـ انگليس به نگارش آمده؛ از اينرو داراي مباني تاريخي بوده، كه شهامت ها و جانبازيهاي مردم ما را بر ضد استعمار بريتانيا نشان ميدهد. قهرمان يا شخصيت محوري اين رزمنامهء شخصي به نام اكرم خان غازي ميباشد كه در ضمن قدرت نمايي و دلاوري هاي غازيان مانند وزير محمد اكبر خان را نيز در خود نهفته دارد.

نويسندهء اين اثر(محمد حسين خان) در پنجاب متولد شده و تحصيلات خويش را در دانشگاه عليگهر به پايان رسانيد . در سال 1286 خ. كه حدود بيست و چهار سال داشت، از هند به كابل  آمد. وي نسبت اقامت زياد در خارج از كشور،علاوه به دري و پشتو، زبانهاي انگليسي، عربي و اردو را نيز خوب ميدانست.

محمد حسين خان روحيهء وطندوستي و آزاديخواهي داشت؛ از اينرو با مشروطه خواهان رابطه برقرار نمود واين خود سبب شد تا مدت ده سال را در زندان سپري نمايد. يعني از 1276 ـ 1286 ش.(1) موصوف علاوه برنويسنده گي، مصروفيت هاي ديگر نيز داشت. چند گاهي رييس تدريسات وزارت معارف آن وقت و مدت زيادي مدير مسؤول مجلهء     « معرف معارف» بودند.(2)

«جهاد اكبر» با آنكه معاصر است، اما از ادبيات گذشته بس مايه اندوخته. صنايع لفظي و معنوي،‌اشعار لابلاي متن، جمله ها و تركيبات عربي و امثال اينها ضمن داستان حضور فعال دارند.

ناگفته نماند كه در نگارش اين رزمنامه از زبان عاميانه و محاوره يي نيز كمك گرفته شده است، كه اين خود دلالت به معاصر بودن آن مينمايد؛ مانند اصطلاحاتي چون: (فرآمده)، دستي(به زودي)، خيسته(برخاسته)، قال مقال، چير(پاره) چقر(عميق) (مي فرآمد)، اودرزاده(پسر كاكا)...(3)

زبان «جهاد اكبر» در مجموع روان، ولي طنز آميز ميباشد. در حقيقت طنز هاي خلال متن داستان همه نيش هايي اند كه متوجه دشمن(انگريز) ميگردد. نويسنده علاوه بر اين اثر، نگاشته هاي ديگر نيز از خود برجا گذاشته است.

مآخذ:

1- دانشنامهء ادب فارسي، جلد سوم، چاپ دوم، به سرپرستي انوشه، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي ايران، 1381،ص ص 297 ـ 298 .

2- محمد ناصر رهياب، سپيده دم داستان نويسي معاصر دري. چاپ اول، انتشارات ترانه، 1384 ، ص 46 .

3- همان اثر، ص 52 .