سر محقق محمد آصف گلزاد
میر علی اصغر شعاع
میر علی اصغر شعاع، فرزند میر علی اکبر آقا، به سال 1288 خورشیدی در یک خانوادۀ روحانی و دانشمند ساکن محلۀ چنداول کابل، دیده به جهان گشود. پدر وی از جملۀ استادان صاحب نام و نشان و معزز عصر خود بود. شعاع مقدمات علوم، دینیات، منطق و معارف اسلامی را، نزد پدر فرا گرفت. سپس شامل دارالمعلمین کابل شده و مدت نه سال در این کانون علمی، مصروف فراگیری فرهنگ ودانش گردید و همزمان به آموزش زبانهای عربی و انگلیسی نیز همت گماشت؛ چنانچه در هر دو زبان تسلط کامل یافت.
شعاع بعد از ختم تحصیلات مسلکی، به صفت معلم در مکاتب مختلف شهر کابل، از جمله لیسۀ عالی غازی، ایفای خدمت نمود. موصوف در کنار وظیفۀ رسمی دولتی، به تحقیق، تألیف و ترجمۀ مقالات علمی- ادبی، نیز میپرداخت و آنها را در جراید، روزنامه ها و مجله های کشور به چاپ میرسانید. اینها خود سبب شدند، که شعاع به سرعت شهرت و محبوبیت حاصل نموده و سمت سر دبیری روزنامۀ اصلاح را بدست آورد. چندی بعد از مقام معاونیت مؤسسۀ نشراتی اصلاح نایل آمد.
میر علی اصغر شعاع، در سال 1327ش. به صفت رییس «دایره المعارف آریانا» مقرر شده و جلد نخست کتاب«دایره المعارف آریانا» تحت نظر و رهنمایی های وی از چاپ برآمد. به پاس این خدمت شایستۀ موصوف، نشان درجه اول مطبوعات از سوی دولت برایش اهداء گردید.
شعاع، در دورۀ هشتم شورای ملی، از سوی مردم کابل، به حیث نماینده انتخاب و روانۀ پارلمان شد. هنگام صدارت محمد داوود خان، وقتی عبدالملک عبدالرحیم زی به مقام وزارت مالیه رسید؛ میر علی اصغر شعاع به حیث همکار نزدی او (مدیر قلم مخصوص) در آن وزارت شامل وظیفه گردید. شعاع در این زمان علاوه بر مصروفیت های اداری، از پژوهش و نگارش آثار نیز فروگذاشت نکرد؛ چنانچه در کنار سایر نبشته هایش، ترجمۀ کتاب «الخراج» ابویوسف از عربی به دری قابل یاد آوری میباشد.
در هفدۀ سرطان سال 1335شمسی، عبدالملک عبدالرحیم زی، وزیر مالیه و اقتصاد، به بهانۀ اینکه گویا کودتای را به کمک یکی از دو خارجی بر ضد حکومت شاهی افغانستان سازمان داده، همراه با میر علی اصغر شعاع و چند تن دیگر زندانی شدند. شعاع در ماه عقرب سال 1336خورشیدی بعد از شکنجه و لت و کوب فراوان، در زندان جان داد. جنازۀ وی را شب هنگام به خانواده اش واقع چنداول تسلیم و دستور دادند، که در تاریکی شب به خاک سپرده شود، تا مبادا اثرات جراحت و شکنجه را دیگران مشاهده کنند.
مآخذ:
1- داکتر شمس الحق آریانفر، شخصیت های کلان افغانستان. بنگاه انتشارات میوند، 1387، صص306-309.
2- دکتر محمد حسن ریاض هری، روشنفکری که تشیع جنازه اش ممنوع شد. سایت انترنت، یکشنبه 18/4/1385.
